Een gedicht schrijven

Dichten saai? Dacht ’t niet. Wat denk je dat rappers doen? Ben je wel eens naar een slamfestival geweest? Zit er een dichter in jou of wil je het wel eens proberen? Dat kan. Maar hoe begin je?

Tips

  • Een gedicht is een samenvatting van een beeld of een gevoel: denk na over wat je wil zeggen.
  • Begin met het opschrijven van losse woorden die bij dat beeld of gevoel horen: vaak roept een woord weer een ander woord op. Dat noem je associëren.
  • Een gedicht is anders dan een gewone tekst: je kunt woorden herhalen, de woorden hoeven niet altijd geschreven te worden in de goede volgorde en een zin kan doorlopen terwijl hij op een andere regel geschreven staat.
  • Een gedicht mag rijmen. Gebruik het rijmwoordenboek als hulpmiddel. Maar rijmen is niet verplicht.
  • Zeg de dingen die je wil zeggen op een andere manier dan normaal, denk daarom goed na hoe je het gaat zeggen. De woorden die je gebruikt zijn belangrijk: dus wees origineel.
  • Het hoeft niet meteen netjes, het hoeft niet meteen mooi, het hoeft ook niet binnen tien minuten : leg het weg en kijk er de volgende dag weer naar.
  • De inhoud is belangrijk, maar ook de vorm: elke zin staat op een nieuwe regel en er worden geen punten gezet achter de zinnen.
  • Goede ideeën komen vaak als je er niet aan denkt. Op de fiets, tijdens de wiskundeles en vlak voordat je inslaapt: stuur jezelf een sms’je of spreek een idee in op je mobieltje. Of doe het op de ouderwetse manier, met pen en papier.
  • Belangrijk is het ritme van een gedicht: lees hem daarom een paar keer hardop voor. Je hoort ‘t vanzelf als een zin niet lekker loopt.
  • Maar het allerbelangrijkste is je publiek. Vinden zij het mooi, begrijpen ze wat je bedoelt en willen ze meer? Dan zijn je eerste stappen op weg naar het dichterschap gezet!

Hoe begin je?

  1. Bedenk een onderwerp waarover je wilt schrijven: bijvoorbeeld je verliefdheid.
  2. Wat voor kleur heeft dat gevoel of waar kun je het mee vergelijken? Bijvoorbeeld: verliefdheid voelt alsof er vlinders in je buik rondfladderen. Is dat origineel? Nee, niet echt. Leuker is het om te beschrijven alsof er muizen aan de binnenkant van je buik knagen.
  3. Wat doen die knagende muizen dan? Lopen ze rondjes, in een molentje? En misschien ben je wel bang voor muizen. En omdat de muizen uit je gedicht eigenlijk staan voor de verliefdheid, ben je misschien wel bang om je verliefdheid te tonen. De muizen eten alles op, je hebt geen honger, misschien eten ze ook wel je verstand op, je doet dingen die je anders nooit zou doen, zoals gedichten schrijven ;-) Zo ga je verder met nadenken, totdat je een aantal woorden en zinnen bij elkaar hebt.
  4. Dan ga je puzzelen met de woorden. Sommige woorden passen bij elkaar vanwege de klank. Andere wil je herhalen, omdat ze een gevoel weergeven. Sommige woorden hebben een dubbele betekenis, daar kun je mee spelen. Maar blijf altijd goed in de gaten houden wat je wilt zeggen. Alle woorden hebben een functie in het gedicht. Gebruik niet zomaar een woord omdat het rijmt!

Verschillende vormen

Een goede manier om te oefenen is het maken van een elfje. Nee, dat is geen sprookje, maar een gedicht dat bestaat uit 11 woorden. Druk De muizen In mijn buik Ze knagen en springen Verliefd!

  1. De eerste zin bestaat uit 1 woord: een kleur of eigenschap.
  2. De tweede zin bestaat uit 2 woorden: bijvoorbeeld lidwoord en zelfstandig naamwoord
  3. De derde zin bestaat uit 3 woorden: een plaats. Waar speelt het verhaal zich af?
  4. De vierde zin bestaat uit 4 woorden: hier moet in ieder geval een werkwoord in staan.
  5. De vijfde zin bestaat uit 1 woord: het is een samenvatting van de vorige zinnen.

Rijm

Er zijn verschillende soorten rijm:

  • De laatste woorden van twee zinnen rijmen op elkaar: eindrijm
  • Zinnen rijmen twee aan twee op elkaar: gepaard rijm
  • De zinnen rijmen om en om op elkaar: gekruist rijm
  • Sommige zinnen rijmen wel, andere niet: gebroken rijm
  • Rijmwoorden binnen in de zin: binnenrijm
  • Woorden die met dezelfde letter beginnen: alliteratie
  • Woorden die ongeveer hetzelfde klinken: assonantie

Rijm werd vroeger gebruikt om verhalen beter te onthouden. Er waren nog geen kranten, radio en tv. Boeken waren zeldzaam en heel erg duur en mensen konden ook vaak nog niet lezen en schrijven. Rondreizende verhalenvertellers vertelden in ieder dorp over verre landen, koningen, oorlogen en romantische ontmoetingen en dat allemaal op rijm. Stel je eens voor dat dat bij het Journaal zou gebeuren. Nu gebruiken we rijm omdat het mooi klinkt en omdat het ritme geeft aan een tekst.

Meestal bestaat een gedicht uit meerdere strofen, net zoals een liedje uit meerdere coupletten bestaat. Sommige gedichten hebben een vaststaande structuur, bijvoorbeeld het sonnet, dat altijd uit 14 regels bestaat: uit twee strofen van 4 regels en 2 strofen van drie regels. In de eerste twee strofen wordt er bijvoorbeeld iets gezegd over wat je ziet als je naar buiten kijkt, de laatste twee strofen geven weer wat je voelt bij dat beeld.

Poetry Slam of Poëzieslag

Poëzieslag (of in het Engels Poetry Slam) is een hippe vorm van gedichten voorlezen voor een publiek. Het is een mix tussen voorlezen, dichten en performance. Een soort “stand up” voor dichters. Iemand kan winnen door de manier waarop het gedicht wordt voorgedragen, door het ritme dat hij erin legt. De ‘slammers’ hebben vaak maar drie minuten de tijd om hun gedicht voor te dragen. De optredens worden door een jury beoordeeld en het publiek mag een dichter wegstemmen. Op het eind blijven er twee over die het in de finale tegen elkaar opnemen. Een soort Idols voor jonge dichters dus. De slamgedichten zijn vaak makkelijker te begrijpen dan gedichten op papier, omdat het publiek geen kans krijgt om het een tweede keer te lezen. In Amersfoort wordt er elk jaar een Poetry Slam gehouden: Slamersfoort. Ook in Café Borra op de Hof in Amersfoort worden vaak slamavonden gehouden.

Rappen

Natuurlijk zijn de liedjes die je hoort op de radio ook een vorm van poëzie. Vooral de rapnummers. Woorden, ritme en muziek zijn hierbij een belangrijke mix. Rijm is erg belangrijk. Als je nummers van Nederlandse rappers leest in plaats van hoort, zie je dat het ook een vorm van dichten is. Rap is van oorsprong Engelstalig, maar eind jaren 80 kwam de Osdorp Posse met Nederlandstalige rap. Veel woorden die in de Engelstalige rap voorkomen werden in het begin letterlijk vertaald in het Nederlands. Daarna kwamen er meer Nederlandstalige rappers, zoals Ali B, Lange Frans & Baas B en De Jeugd van Tegenwoordig.